Serce jest niezwykle aktywną pompą zbudowaną głównie z komórek mięśnia sercowego (kardiomiocytów), które muszą pracować nieprzerwanie przez całe życie. Jak wszystkie żywe komórki, wymagają one stałego dopływu tlenu i substancji odżywczych oraz skutecznego usuwania produktów przemiany materii. Aby spełnić te wymagania, serce posiada własny wyspecjalizowany i silnie rozwinięty układ naczyń krwionośnych zwany krążeniem wieńcowym.

• Ponieważ praca serca jest ciągła i intensywna, jego zapotrzebowanie metaboliczne jest większe niż w większości tkanek. Dlatego krążenie wieńcowe jest rozbudowane i precyzyjnie regulowane. W przeciwieństwie do przepływu krwi w wielu innych narządach, przepływ wieńcowy nie jest stały (jest ściśle powiązany z cyklem pracy serca).

Największy przepływ występuje podczas rozkurczu komór, gdy mięsień sercowy nie kurczy się i naczynia wieńcowe są otwarte. Podczas skurczu komór silne napięcie mięśnia sercowego uciska naczynia wieńcowe, znacznie ograniczając dopływ krwi do mięśnia. Ten cykliczny mechanizm zapewnia sercu wystarczające zaopatrzenie w tlen mimo jego nieustannej aktywności i podkreśla kluczowe znaczenie prawidłowej perfuzji wieńcowej.

Lewa tętnica wieńcowa zaopatruje: lewy przedsionek, lewą komorę i znaczną część przegrody międzykomorowej

Jej główne gałęzie to:

• gałąź okalająca biegnie w bruździe wieńcowej ku lewej stronie serca i zespoleniami łączy się z gałęziami prawej tętnicy wieńcowej

• gałąź międzykomorowa przednia (LAD) biegnie w bruździe międzykomorowej przedniej ku koniuszkowi serca i zaopatruje znaczną część przednich ścian komór oraz przegrodę. Oddaje liczne gałęzie tworzące zespolenia z gałęziami tętnicy międzykomorowej tylnej.

Zespolenie (anastomoza) to połączenie naczyń krwionośnych zapewniające alternatywną drogę przepływu krwi przy częściowym zamknięciu naczynia. W sercu zespolenia są jednak stosunkowo małe i często niewystarczające do pełnej kompensacji niedrożności. Dlatego zamknięcie tętnicy wieńcowej często prowadzi do zawału mięśnia sercowego, czyli martwicy tkanki mięśnia sercowego zaopatrywanej przez dane naczynie.

Prawa tętnica wieńcowa biegnie w bruździe wieńcowej i doprowadza krew do:

• prawego przedsionka

• części obu komór

• dużej części układu przewodzącego serca

Poniżej prawego przedsionka odchodzą zwykle jedna lub więcej gałęzi brzeżnych, które zaopatrują powierzchowne obszary prawej komory. Na tylnej powierzchni serca tętnica ta oddaje tętnicę międzykomorową tylną (PDA), biegnącą w bruździe międzykomorowej tylnej ku koniuszkowi i wysyłającą gałęzie do przegrody międzykomorowej oraz sąsiednich obszarów obu komór.

Żyły wieńcowe

Żyły wieńcowe odprowadzają krew odtlenowaną z mięśnia sercowego i zazwyczaj biegną równolegle do głównych tętnic wieńcowych na powierzchni serca. Zbierają krew z mięśnia sercowego i kierują ją do prawego przedsionka.

Największym naczyniem jest żyła wielka serca, widoczna początkowo na powierzchni przedniej serca w bruździe międzykomorowej przedniej. Biegnie ona obok tętnicy międzykomorowej przedniej i odprowadza krew z obszarów przez nią zaopatrywanych. Następnie zakręca do bruzdy wieńcowej i uchodzi do zatoki wieńcowej na tylnej powierzchni serca.

Do jej dopływów należą m.in.:

żyła tylna serca - biegnie równolegle do gałęzi brzeżnej tętnicy okalającej i odprowadza krew z tych obszarów

żyła środkowa serca - przebiega w bruździe międzykomorowej tylnej i odprowadza krew z rejonów zaopatrywanych przez tętnicę międzykomorową tylną

Żyła mała serca biegnie obok prawej tętnicy wieńcowej i odprowadza krew z tylnej powierzchni prawego przedsionka i prawej komory.

Zatoka wieńcowa to duża cienkościenna struktura żylna położona na tylnej powierzchni serca w bruździe przedsionkowo-komorowej. Stanowi główne miejsce zbiorcze krwi żylnej serca i uchodzi bezpośrednio do prawego przedsionka.

Oprócz powyższych naczyń istnieją żyły przednie serca, które odprowadzają krew z przedniej powierzchni prawej komory. Zwykle biegną równolegle do małych tętnic sercowych. W przeciwieństwie do większości żył wieńcowych nie uchodzą do zatoki wieńcowej, lecz bezpośrednio do prawego przedsionka.

Bibliografia

1. Gray, H. (1918). Anatomy of the human body (W. H. Lewis, Ed.; 20th ed.). Lea & Febiger.

2. J Gordon Betts, Desaix, P., Johnson, E., Johnson, J. E., Korol, O., Kruse, D., Poe, B., Wise, J., Womble, M. D., & Young, K. A. (2013). Anatomy & physiology. Openstax College, Rice University. https://openstax.org/details/books/anatomy-and-physiology

Based on OpenStax, Anatomy and Physiology (2013), licensed under CC BY 4.0.

Access for free at https://openstax.org/books/anatomy-and-physiology/pages/1-introduction.

Content paraphrased; adaptations were made.