Ułatw sobie naukę, zmień czcionkę!
Anatomy Insight | Comic Sans | Lexend
Embedded Files
Anatomia naczyń krwionośnych
Anatomia naczyń krwionośnych
Krew jest transportowana w organizmie przez rozbudowaną sieć naczyń krwionośnych.
Tętnica to naczynie odprowadzające krew od serca, które stopniowo rozgałęzia się na coraz mniejsze naczynia.
Najmniejsze tętnice, czyli tętniczki, dzielą się dalej na naczynia włosowate (kapilary) - mikroskopijne struktury, w których zachodzi wymiana gazów, substancji odżywczych i produktów przemiany materii między krwią a tkankami.
Krew opuszczająca kapilary wpływa do żyłek, które łączą się w żyły odprowadzające krew z powrotem do serca.
Tętnice i żyły działają w dwóch połączonych obiegach krążenia:
krążeniu dużym (ustrojowym)
krążeniu małym (płucnym)
W krążeniu dużym tętnice dostarczają krew bogatą w tlen z serca do tkanek. Po wymianie gazowej i metabolicznej krew o mniejszej zawartości tlenu wraca żyłami do serca. W krążeniu małym natomiast tętnice płucne prowadzą krew ubogą w tlen do płuc, gdzie zachodzi wymiana gazowa, a żyły płucne odprowadzają krew natlenowaną z powrotem do serca, skąd trafia ona do krążenia ogólnego.
Choć tętnice i żyły różnią się budową i funkcją, mają też wspólne cechy umożliwiające sprawny transport krwi.
Różnice i cechy wspólne tętnic oraz żył
Różnice i cechy wspólne tętnic oraz żył
Tętnice i żyły różnią się budową, ponieważ działają pod różnym ciśnieniem.
Tętnice mają grube, sprężyste i mięśniowe ściany oraz mniejsze światło, co pozwala im wytrzymać wysokie ciśnienie generowane przez serce.
Żyły mają cieńsze ściany i większe światło, ponieważ ciśnienie krwi po przejściu przez kapilary jest znacznie niższe. Wiele żył (szczególnie kończyn) zawiera zastawki zapobiegające cofaniu się krwi i ułatwiające jej powrót do serca wbrew sile grawitacji.
Wspólne cechy:
wszystkie naczynia mają światło (lumen), czyli przestrzeń, przez którą przepływa krew
ich ściany zbudowane są z żywych tkanek wymagających tlenu i składników odżywczych
duże naczynia zawierają naczynia naczyń (vasa vasorum) odżywiające ścianę naczynia
zawierają też nerwy naczyń (nervi vasorum) regulujące skurcz i rozkurcz ściany
Warstwy ściany naczyń
Ściany naczyń krwionośnych zbudowane są z trzech warstw zwanych błonami (tunicae):
Błona wewnętrzna
Błona wewnętrzna
Najbardziej wewnętrzna warstwa zawierająca śródbłonek, czyli gładką wyściółkę zmniejszającą tarcie i regulującą przepływ krwi. Uszkodzenie śródbłonka może prowadzić do powstawania zakrzepów. Komórki śródbłonka wydzielają substancje powodujące zwężenie lub rozszerzenie naczyń, wpływając na ciśnienie tętnicze.
W dużych tętnicach obecna jest także błona sprężysta wewnętrzna, umożliwiająca rozciąganie ściany.
Błona środkowa
Błona środkowa
Warstwa środkowa, zwykle najgrubsza w tętnicach. Zawiera mięśnie gładkie i włókna sprężyste ułożone głównie okrężnie.
Skurcz tych mięśni powoduje zwężenie naczynia (vasoconstrictio) i wzrost ciśnienia.
Rozkurcz tych mięśni powoduje rozszerzenie naczynia (vasodilatatio) i spadek ciśnienia
Procesy te kontrolowane są przez nerwy, hormony i sygnały chemiczne lokalne.
Błona zewnętrzna
Błona zewnętrzna
Warstwa zewnętrzna zbudowana głównie z tkanki łącznej. Stabilizuje naczynie w otoczeniu i zawiera vasa vasorum oraz nervi vasorum. W żyłach często jest to najgrubsza warstwa i może zawierać włókna mięśni gładkich.
“Structure of Blood Vessels” by OpenStax College, from Anatomy & Physiology, Connexions Web site (http://cnx.org/content/col11496/1.6/, June 19, 2013), licensed under CC BY 3.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/3.0/).
Changes made: Labels deleted and replaced, image cropped.
Tętnice
Tętnice
Tętnice odprowadzają krew od serca i muszą wytrzymywać wysokie ciśnienie. Ich ściany zawierają tkankę sprężystą i mięśniową, co pozwala im rozciągać się podczas napływu krwi i obkurczać między skurczami serca.
Tętnice sprężyste (przewodzące)
Tętnice sprężyste (przewodzące)
Duże tętnice blisko serca nazywa się sprężystymi.
Duża zawartość włókien sprężystych pozwala im rozszerzać się podczas napływu krwi i obkurczać między skurczami, co pomaga utrzymać stałe ciśnienie i ciągły przepływ.
Tętnice mięśniowe (rozprowadzające)
Tętnice mięśniowe (rozprowadzające)
Dalsze od serca gałęzie tętnic zawierają więcej mięśni gładkich i mniej włókien sprężystych.
Ich główną rolą jest regulacja dopływu krwi do narządów poprzez zmianę średnicy naczynia.
Tętniczki
Tętniczki
Tętniczki to bardzo małe tętnice prowadzące bezpośrednio do kapilar. Ich niewielka średnica powoduje opór przepływu, dlatego odgrywają kluczową rolę w regulacji ciśnienia tętniczego i rozdziale krwi między tkanki.
Kapilary
Kapilary
Kapilary to najmniejsze naczynia i główne miejsce wymiany gazów oraz substancji odżywczych. Ich cienkie ściany umożliwiają przenikanie tlenu, dwutlenku węgla, metabolitów i produktów przemiany materii. Przepływ krwi jest tu powolny, co sprzyja wymianie.
Typy kapilar:
ciągłe - z małymi szczelinami; występują w większości tkanek
okienkowe - z porami przepuszczającymi większe cząsteczki; typowe dla jelit i nerek
zatokowe (sinusoidalne) - z dużymi otworami i nieciągłą ścianą; obecne w wątrobie, śledzionie, szpiku kostnym i niektórych narządach dokrewnych
“Types of Capillaries” by OpenStax College, from Anatomy & Physiology, Connexions Web site (http://cnx.org/content/col11496/1.6/, June 19, 2013), licensed under CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/).
Changes made: Labels deleted and new labels added; image cropped and individual components rearranged to modify layout.
“Capillary Bed” by OpenStax College, from Anatomy & Physiology, Connexions Web site (http://cnx.org/content/col11496/1.6/, June 19, 2013), licensed under CC BY 3.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/3.0/).
Changes made: Image cropped; original labels deleted; new labels added.
Metarteriole i łożyska kapilarne
Metarteriole i łożyska kapilarne
Metarteriole łączą tętniczki z siecią kapilar. Pierścienie mięśni gładkich zwane zwieraczami przedwłośniczkowymi regulują dopływ krwi do naczyń włosowatych.
Gdy tkanki potrzebują tlenu lub składników odżywczych zwieracze się otwierają; gdy zapotrzebowanie maleje zamykają się, kierując krew skrótem naczyniowym z pominięciem kapilar.
Żyłki
Żyłki
Żyłki zbierają krew z sieci kapilar i stopniowo łączą się w żyły. Mają cienkie ściany i stanowią ważne miejsce przechodzenia leukocytów z krwi do tkanek.
Żyły
Żyły
Żyła to naczynie prowadzące krew w kierunku serca. W porównaniu z tętnicami żyły mają cieńsze ściany i większe, często nieregularne światło - co odzwierciedla fakt, że transportują krew pod znacznie niższym ciśnieniem.
Ponieważ ciśnienie żylne jest niskie, szczególnie w naczyniach oddalonych od serca, wiele większych żył (zwłaszcza w kończynach) posiada zastawki żylne. Zapewniają one jednokierunkowy przepływ krwi w stronę serca, zapobiegając jej cofaniu się w stronę kapilar. Zastawki są szczególnie ważne w przeciwdziałaniu działaniu grawitacji i utrzymaniu sprawnego krążenia, ponieważ bez nich przepływ żylny byłby powolny lub mógłby się odwracać.
Czas na szybką powtórkę! Zobacz notatki o Anatomii naczyń krwionośnych tutaj.
Czas na szybką powtórkę! Zobacz notatki o Anatomii naczyń krwionośnych tutaj.
Bibliografia
Bibliografia
Gray, H. (1918). Anatomy of the human body (W. H. Lewis, Ed.; 20th ed.). Lea & Febiger.
J Gordon Betts, Desaix, P., Johnson, E., Johnson, J. E., Korol, O., Kruse, D., Poe, B., Wise, J., Womble, M. D., & Young, K. A. (2013). Anatomy & physiology. Openstax College, Rice University. https://openstax.org/details/books/anatomy-and-physiology
Based on OpenStax, Anatomy and Physiology (2013), licensed under CC BY 4.0.
Access for free at https://openstax.org/books/anatomy-and-physiology/pages/1-introduction.
Content paraphrased; adaptations were made.
Google Sites
Report abuse